Nie głaskało mnie życie po głowie…

Władysław Broniewski – KALENDARIUM

1897
Urodził się 17 grudnia w Płocku jako syn Antoniego i Zofii z Lubowidzkich.

1906
Rozpoczyna naukę w Gimnazjum Polskim Macierzy Szkolnej w Płocku.

1912
W listopadzie pisze swój pierwszy znany wiersz Panieneczka z udziałówki.

1914
W gimnazjum razem z kolegami zaczyna wydawać pismo „Młodzi idą” (ukazują się dwa numery), które w większości wypełnia własnymi wierszami i artykułami.

1915
8 kwietnia – mimo sprzeciwu rodziny – rzuca szkołę i z grupą kolegów zaciąga się do Legionów. Już 12 kwietnia zostaje przyjęty do 4. pułku piechoty Legionów, a od 17 kwietnia do 9 czerwca uczęszcza do szkoły podoficerskiej w Kamieńsku. W dniach 1-3 sierpnia uczestniczy w bitwie pod Jastkowem.

1917
Po odmowie złożenia przysięgi na wierność Austrii i Niemcom, 27 lipca zostaje wraz z innymi legionistami internowany w obozie w Szczypiornie pod Kaliszem, skąd zostaje zwolniony dopiero 15 grudnia.

1918
Po zakończeniu wojny opuszcza wojsko i wraca do Płocka. Chce kontynuować naukę w gimnazjum, a gdy okazuje się to niemożliwe, 23 października eksternistycznie składa egzamin dojrzałości w Warszawie i rozpoczyna studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego.
W listopadzie na wieść o wybuchu wojny polsko-sowieckiej zgłasza się jako ochotnik do wojska.

1919-1921
Jako oficer 1. pułku piechoty Legionów bierze udział w walkach z Armią Czerwoną na terenie Ukrainy, Białorusi i Litwy.

1920
1 kwietnia dostaje nominację na kapitana Wojska Polskiego. 31 sierpnia – za zdobyty przyczółek w Drohiczynie – zostaje odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari.

1921
12 maja i 30 czerwca zostaje odznaczony czterema Krzyżami Walecznych – za Lidę, Demidówkę, Kołpytów i Kniahinin. Jesienią na własną prośbę zostaje przeniesiony do rezerwy.
Pracuje jako inspektor w Związku Strzeleckim – młodzieżowej paramilitarnej organizacji piłsudczykowskiej.

1921-1925
Studiuje na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego – ostatni egzamin zdaje 12 lutego 1925 r.

1923
Zostaje sekretarzem redakcji „Nowej Kultury” – na stanowisku do 1924 r.

1924
W „Nowej Kulturze” ukazuje się pierwszy utwór podpisany imieniem i nazwiskiem Broniewskiego – przekład z języka rosyjskiego wiersza Włodzimierza Majakowskiego Poeta-robotnik.
Podróżuje do Czech, Niemiec, Włoch i Francji. W Pradze przez kilka miesięcy pracuje w Konsulacie Rzeczypospolitej Polskiej.
W grudniu debiutuje własnymi wierszami w „Wiadomościach Literackich”, najważniejszym piśmie kulturalnym II RP.

1925
W lutym ukazuje się debiutancki tomik wierszy Broniewskiego Wiatraki, a późnym latem wspólna z Witoldem Bandurskim i Stanisławem Standem książka (właściwie biuletyn poetycki) Trzy salwy.
Rozpoczyna pracę jako sekretarz redakcji „Wiadomości Literackich” – pracuje tu do 1936 r.
Zakłada i prowadzi (razem ze Stanisławem Ryszardem Standem) amatorski Warszawski Teatr Robotniczy.

1926
28 listopada w kościele ewangelickim w Kaliszu bierze ślub z Janiną Kunig. Małżonkowie zamieszkują w Warszawie przy ulicy Sandomierskiej 17.

1927
W marcu w wydawnictwie „Książka” ukazuje się drugi tom wierszy poety – Dymy nad miastem (bez usuniętego po interwencji cenzury utworu Do towarzyszy broni).
Spotyka się w Warszawie z idolem młodości, Włodzimierzem Majakowskim.

1928
Cenzura konfiskuje wydrukowany już nakład poematu Komuna Paryska, dopatrując się w nim cech przestępstwa. Poemat ukazuje się w następnym roku w Związku Sowieckim. W Polsce w całości zostanie wydrukowany dopiero po wojnie.

1929
Zostaje członkiem redakcji „Miesięcznika Literackiego” – współpraca potrwa do 1928 r.
24 listopada przychodzi na świat jedyna córka Władysława Broniewskiego – Joanna (Anka).

1931
13 września razem z Aleksandrem Watem, Janem Hempelem i innymi redaktorami „Miesięcznika Literackiego” Broniewski zostaje aresztowany i osadzony na dwa miesiące w Areszcie Centralnym przy ulicy Daniłowiczowskiej w Warszawie.

1932
Ukazuje się trzeci zbiór wierszy Broniewskiego Troska i pieśń (Księgarnia F. Hoesicka).

1934
Poeta odbywa dwumiesięczną podróż przez Ukrainę i Rosję.

1936
16-17 maja uczestniczy w Zjeździe Pracowników Kultury we Lwowie.
Ukazują się Bajki Kornieja Czukowskiego w tłumaczeniu Broniewskiego (nakładem Wydawnictwa Jakuba Przeworskiego).

1938
Rozstaje się z żoną Janiną Broniewską (formalny rozwód wezmą dopiero w 1946 r.).
W czerwcu poznaje aktorkę Marię Zarębińską, która zostaje jego towarzyszką życia.
Jesienią ukazuje się kolejny tom wierszy Krzyk ostateczny (Wydawnictwo Jakuba Mortkowicza).

1939
9 kwietnia w czasopiśmie „Czarno na Białem” ogłasza wiersz Bagnet na broń.
Otrzymuje nagrodę ufundowaną przez Związek Zawodowy Literatów Polskich.
Po wybuchu wojny, 7 września na rowerze wyrusza w poszukiwaniu swojego pułku – przemierza trasę Warszawa – Lublin – Lwów – Tarnopol.
12 września otrzymuje przydział do Ośrodka Zapasowego 28. Dywizji Piechoty w Zbarażu, ale nie zdąży już wziąć udziału w walkach. Trafia do Lwowa, gdzie zostaje kierownikiem literackim Teatru Polskiego.

1940
W nocy z 23 na 24 stycznia (w wyniku prowokacji) zostaje aresztowany w Klubie Inteligencji we Lwowie i osadzony w więzieniu NKWD na Zamarstynowie, skąd po upływie pół roku, w czerwcu przewieziony zostaje do więzienia na Łubiance w Moskwie.
Na ponad pięć lat traci kontakt z Marią Zarębińską.

1941
Przewieziony przez moskiewskie Butyrki do Saratowa. 7 sierpnia, po wcześniejszym przewiezieniu do Ałma-Aty, zostaje wypuszczony na wolność po podpisaniu układu między Związkiem Sowieckim a polskim rządem na emigracji.
27 sierpnia wstępuje do organizowanej przez gen. Władysława Andersa polskiej armii i w grudniu zostaje korespondentem wojennym oraz redaktorem technicznym w tygodniku „Polska”.

1942
Z rozkazu gen. Andersa 14 kwietnia zostaje dowódcą 8. kompanii 16. pułku w 6. Dywizji Piechoty, a później – w lipcu – oficerem oświatowym Szkoły Podchorążych 6. Dywizji Piechoty w Szachrisjabz w Uzbekistanie.
W sierpniu wraz z armią Andersa opuszcza Związek Radziecki i ewakuuje się na Bliski Wschód (przez Iran i Irak do Jerozolimy).

1943
Po konflikcie z innymi oficerami, 1 lutego zostaje przeniesiony z czynnej służby do służby cywilnej w Polish Centre Information (Polskim Centrum Informacji) w Jerozolimie – obejmuje stanowisko redaktora technicznego w dwutygodniku „W Drodze”.
12 kwietnia zostaje aresztowana Maria Zarębińska (następnie przechodzi przez Pawiak, Oświęcim, Ravensbruck, Altenburg).
W lipcu ukazuje się tom wierszy z lat 1939-1943 Bagnet na broń (Wydawnictwo „W Drodze”, Jerozolima).

1944
Pracuje nad zakrojonym na 10 000 wierszy poematem Bania z poezją, którego nie kończy.

1945
W lipcu w Jerozolimie ukazuje się tom wierszy Drzewo rozpaczające (Wydawnictwo „W Drodze”, Jerozolima).
Otrzymuje informację o śmierci Marii Zarębińskiej w obozie w Oświęcimiu.
Podejmuje decyzję o pozostaniu na emigracji, w październiku wyjeżdża z Jerozolimy do Anglii.
W listopadzie, po otrzymaniu wiadomości, że Maria Zarębińska jednak żyje, wraca do Polski i zatrzymuje się w Łodzi w Domu Literatów przy alei Kościuszki 98.

1946
Otrzymuje Nagrodę Literacką Miasta Łodzi i Warszawy oraz Złoty Krzyż Zasługi.
Publikuje wiersze i broszury popierające nowy ustrój. Pisze przedmowę do książki Antysemita z przekonania Juliana Bendy, z dramatycznymi słowami na temat polskiego antysemityzmu.
W czerwcu rozwodzi się formalnie z Janiną Broniewską.
Odwozi Zarębińską do kliniki Hirslanden w Zurychu – biorą tam symboliczny ślub.

1947
5 lipca w klinice w Zurychu umiera Maria Zarębińska.
Jesienią przenosi się do Warszawy i zamieszkuje w kamienicy w alei Róż.
2 grudnia ukochana córka Anka wychodzi za mąż za dziennikarza Stefana Kozickiego.

1948
Ukazują się Wiersze warszawskie (Państwowy Instytut Wydawniczy).
11 marca Broniewski żeni się z Wandą Burawską z domu Szpilrejn.
Adoptuje córkę Marii Zarębińskiej – Majkę.
Latem bierze udział w Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu.
14 września Broniewskiemu rodzi się wnuczka Ewa, córka Anki.

1949
18 lutego wychodzi Opowieść o życiu i śmierci Karola Waltera-Świerczewskiego, robotnika i generała.
W grudniu pisze na konkurs poemat Słowo o Stalinie – utwór ukaże się rok później nakładem Książki i Wiedzy.
Otrzymuje Order „Sztandar Pracy” I klasy.

1950
Polska świętuje 25-lecie twórczości poety – z tej okazji Broniewski zostaje honorowym obywatelem Płocka, dostaje Państwową Nagrodę Literacką I stopnia za całokształt twórczości, Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, a w prezencie od rządu działkę przy ulicy Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie, gdzie stanie dom poety.

1951
Powstaje poemat Mazowsze.
Ukazuje się pierwszy po wojnie tom z nowymi wierszami Nadzieja (Książka i Wiedza) i jedyny w dorobku poety tom wierszy dla dzieci – Dla małych dzieci (nakładem Czytelnika).
13 czerwca ślub z dziennikarzem Lechem Andrzejem Pijanowskim bierze adoptowana córka Broniewskiego, Majka.

1953
Razem z córką Anką rozpoczyna pracę nad filmem Brzegiem Wisły, opartym na
wierszach Broniewskiego.
W listopadzie wprowadza się z żoną do domu przy ulicy Jarosława Dąbrowskiego 51 w Warszawie.

1954
Podczas jednego ze spotkań w Belwederze Broniewski odmawia prezydentowi PRL Bolesławowi Bierutowi napisania nowego hymnu Polski.
1 września umiera tragicznie ukochana córka Joanna (Anka). Pogrzeb Anki odbywa się 4 września na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
6 września na zlecenie Jakuba Bermana Broniewski zostaje siłą przewieziony do Państwowego Sanatorium dla Nerwowo Chorych w Kościanie. Zostaje zwolniony cztery tygodnie później (3 października) po podjęciu strajku głodowego (i interwencji ministra zdrowia).

1955
Wyjeżdża do Związku Radzieckiego jako członek polskiej delegacji na obchody 100-lecia śmierci Adama Mickiewicza.
Otrzymuje najwyższy w PRL Order Budowniczych Polski Ludowej.

1956
W czerwcu ukazuje się poświęcony zmarłej córce tom wierszy Anka (Państwowy Instytut Wydawniczy).
Zdzisław Najder atakuje Broniewskiego w „Przeglądzie Kulturalnym” za Słowo o Stalinie.

1960
Ukazuje się zbiór przekładów Moje przyjaźnie poetyckie (Państwowy Instytut Wydawniczy), w którym znalazły się m. in. tłumaczenia wierszy Jesienina, Majakowskiego i songów Brechta.

1961
Broniewski otrzymuje Nagrodę Pen Clubu.
Jesienią trafia do kliniki rządowej przy ulicy Emilii Plater w Warszawie, kilka razy korzysta z przepustek. Diagnoza lekarzy jest jednoznaczna – rak krtani.

1962
W wyniku choroby Władysław Broniewski umiera 10 lutego.
Zostaje pochowany na Cmentarzu Wojskowym na warszawskich Powązkach.

Źródła:
W słowach jestem wszędzie… Wspomnienia o Władysławie Broniewskim, Zebrała i opracowała Mariola Pryzwan, PIW, Warszawa 2011
Mariusz Urbanek, Broniewski. MIŁOŚĆ, WÓDKA, POLITYKA, Wydawnictwo Iskry, Warszawa, 2011